Zweden - Een land met een bijzondere aantrekkingskracht

Zweden: je hoeft er niet te wonen om ervan te houden, maar het is vaak wel een diepe liefde die mensen doet besluiten er naartoe te verhuizen. Wat maakt dit langwerpige Noord-Europese land zo bijzonder?

Flashback 1990. Ik was jong, leidde een druk en onrustig bestaan. Ik hield van spanning, van verandering. Ik werkte, was actief in een vereniging, had meer hobby's dan vrije tijd, zat veel in de kroeg, ging popfestivals af. Ik woonde in een groot dorp met nogal wat stedelijke voorzieningen, en een echte stad was maar 10 kilometer verderop.

En toen stuurde mijn baas me naar Zweden, om een verslag te maken van een internationale conferentie in Sigtuna. Ik had nog nooit van die plaats gehoord, maar het was weer eens wat anders. En dat grote land in Noord-Europa had me als kind wel gefascineerd. Pippi Langkous op tv, en dia's van door boten voortgetrokken boomstammen op school.

Die week in de bossen van Sigtuna - ooit zelf de hoofdstad, nu een aardig provincieplaatsje op 40 km van Stockholm - gebeurde er iets met me. Aan de oever van een meer werd ik getroffen door een overweldigende rust. Iets wat eigenlijk totaal niet paste in mijn jachtige leventje, maar wat een regelrechte weldaad bleek.

Rust en Ruimte

Rust... het is wat de meeste mensen zoeken als ze emigreren naar Scandinavië. En het is er ook in overvloed. In Nederland of België is er altijd wel achtergrondlawaai. In Noord-Europa ervaar je nog stilte. Je kunt er volstrekt eenzaam zijn zonder dat je je verloren voelt.

Hier kun je tientallen kilometers autorijden zonder dat je een andere auto voor of achter je ziet. Zelfs de drukte in Stockholm is niets vergeleken met de drukte van Amsterdam, terwijl het qua grootte en inwoneraantal vergelijkbare steden zijn.

Ruimte is nog zoiets dat mensen noemen als pluspunt van Zweden.

Klopt. Plaats zat. De bossen lijken eindeloos, de meren talrijker dan mensen, de berglandschappen desolaat. De rode en gele houten huizen schijnen lukraak over het land verspreid. Nauwelijks rijtjeshuizen in de dorpen: iedereen een huis, een joekel van een tuin en een altijd piekfijn gemaaid gazon. Ja, er zijn flats, maar voornamelijk in steden en altijd omringd door groen.

De Feiten

Laten we - voor ik hier helemaal lyrisch word - ook wat feiten op een rij zetten. 

• Zweden is met 449.964 vierkante kilometer het vijfde land van Europa. Spanje en Frankrijk hebben een paar meters meer, maar het scheelt weinig. Alleen Rusland en Oekraïne zijn aanzienlijk groter.

• De langwerpige vorm zorgt ervoor dat je snel veel kilometers maakt. Van het uiterste zuiden tot het uiterste noorden is 1575 kilometer, even ver als van Malmö naar Zuid-Italië. Tussen west en oost zijn de afstanden veel kleiner: nooit meer dan 500 kilometer.

• De stokbroodvorm veroorzaakt ook grote verschillen in natuur en klimaat. Het kan in het zuiden al volop lente zijn, terwijl het in het noorden nog stevig vriest. Het uiterste zuiden (Skåne) heeft een vriendelijk, glooiend landschap met vruchtbare grond. Het noorden is grimmig, verlaten, soms regelrecht onbewoonbaar en er groeit niets, behalve planten die het alleen in een poolklimaat redden. Tussen die uitersten: donkere en minder donkere bossen, grote en kleine meren, bergen, dalen en een paar huizen.

• Want ja, ze zijn niet met veel, die Zweden. Zowat negen miljoen, van wie meer dan 15 procent in en om Stockholm woont. Elke Zweed kent wel iemand in de hoofdstad.

• Vroeger waren het bijna allemaal boeren, maar de boerenstiel leverde bar weinig op. Na de transformatie tot industriële welvaartsstaat verhuisden jan en alleman naar grote en kleine steden. De steden blijven trekken. Het platteland loopt leeg. Emigratieprojecten proberen het zaakje levend te houden - en niet zonder succes.

• Internationaal staan het land bekend om zijn vredelievende houding: al bijna 200 jaar houden ze elke oorlog buiten de deur, en staan ze - met hun Noorse en Finse buren - vooraan als er bemiddeld moet worden in internationale conflicten. Compromissen sluiten behoort evenzeer tot de Zweedse natuur als bossen en meren. Ze houden hun land ook graag schoon. En ze maken zich sterk voor kinderen en vrouwenrechten.

• Ook in zaken houden ze zich internationaal goed staande. Ikea, H&M, Volvo, Saab, Electrolux: het zijn oude en nu wereldwijd vermaarde merken. Ook aan wetenschappers geen gebrek. Carl von Linné bedacht Latijnse namen om planten aan te duiden, Anders Celsius ontwierp zijn eigen temperatuurschaal, Alfred Nobel vond het dynamiet uit en daarna de Nobelprijs.

• Cultuurfenomenen? Ingmar Bergman, Lasse Hallström (filmregisseurs), Greta Garbo, Ingrid Bergman, Max von Sydow, Stellan Skarsgård, Lena Olin (acteurs), August Strindberg, Astrid Lindgren, Selma Lagerlöf, Marianne Frederiksson, Henning Mankell (schrijvers), Abba, Roxette, The Cardigans, Robyn (popartiesten)... Het is maar een greep.

Zeg nou zelf, wie wil er niet in zo'n land wonen?

Goeie vraag, trouwens. Want Zweden is niet voor iedereen.

Wie niet van natuur houdt, gaat er zich snel ongemakkelijk voelen. Wie uitsluitend zon, zee en gebruinde torso's wil, moet hopen op een goede zomer. Wie elke dag een andere thrill wil, kan in Stockholm terecht, maar is beter af in Amsterdam. Wie zich iets te opdringerig en assertief gedraagt, maakt er moeilijker vrienden dan in Nederland. En wie een hekel heeft aan belasting betalen, kan beter thuisblijven.

Maar voor mij is het precies goed. Lagom, zoals ze hier zeggen.

Jaren geleden kreeg ik nog eens een mail van de baas die me in 1990 op zakenreis stuurde. Ik had haar al jaren niet gezien of gesproken. Het bleek dat ze wilde emigreren. En ja, inderdaad: naar dat grote, langwerpige land in Noord-Europa. Het is besmettelijk, blijkbaar.